Żywienie jako filar zdrowia publicznego i rozwoju kraju

Czy Polska powinna wzmocnić działania na rzecz promocji żywności podstawowej i edukacji żywieniowej? W obliczu globalnych zmian w podejściu do zdrowia publicznego eksperci - dietetycy i edukatorzy - podczas branżowej debaty wskazywali, że właściwe odżywianie może stać się jednym z elementów polityki społecznej, zdrowotnej i gospodarczej państwa.

Rząd Stanów Zjednoczonych zaprezentował wytyczne żywieniowe dla Amerykanów na lata 2025-2030. Impulsem do ich opracowania był rosnący problem otyłości oraz chorób dietozależnych. Jednym z przekazów zaleceń jest powrót do „prawdziwego jedzenia” - żywności surowej lub przygotowywanej w prosty, świadomy sposób.

Temat rewizji podejścia do odżywiania - firmowanej przez Departament Zdrowia i Departament Rolnictwa USA - stał się punktem wyjścia do debaty zorganizowanej podczas styczniowego śniadania prasowego sektora ogrodniczego. W dyskusji udział wzięły dietetyczki kliniczne: dr Zuzanna Przekop i Monika Stromkie-Złomaniec, a dyskusję moderował Kuba Antoszewski z Kantar Polska.

Ekspertki podkreślały, że zmiany w polityce żywieniowej USA, podobnie jak wcześniejsze modyfikacje piramidy żywieniowej czy modelu MyPlate (talerza żywieniowego), mogą mieć wpływ na globalny dyskurs, priorytety i symbolikę edukacji żywieniowej w wieku krajach.

Nauka i polityka - wspólny kierunek, różne kompetencje

Zdaniem dr Zuzanny Przekop, zmiana amerykańskich wytycznych była odpowiedzią na realne wyzwania zdrowia publicznego, ale jednocześnie powinna prowadzić do jasnego i zrozumiałego przekazu społecznego.

„Polityka i nauka powinny iść ramię w ramię, ale nie powinny wchodzić sobie w kompetencje. Amerykanie mają ogromny problem zdrowia publicznego, dlatego zmiana była konieczna. Natomiast zalecenia żywieniowe muszą przede wszystkim służyć ludziom i być dla nich zrozumiałe. Hasło „jedzmy prawdziwe jedzenie” jest niezwykle czytelne i powinniśmy je wykorzystać także w Polsce.”

Ekspertka podkreśliła również, że jednym z najważniejszych efektów zmian jest ponowne otwarcie dyskusji o podstawach żywienia.

Zalecenia żywieniowe potrafią się społeczeństwu opatrzyć. Nowa narracja daje szansę, by ponownie mówić o rzeczach fundamentalnych - o jakości jedzenia i jego znaczeniu dla zdrowia
-- mówi dr Zuzanny Przekop.

Globalny rezonans szansą dla wszystkich

Monika Stromkie-Złomaniec zwróciła uwagę, że zmiany w amerykańskich rekomendacjach żywieniowych zawsze wywołują szeroką dyskusję na świecie, również dlatego, że często są komunikowane w sposób silnie oddziałujący społecznie.

„Gdyby ograniczono się jedynie do kosmetycznych zmian zaleceń, prawdopodobnie nie wzbudziłyby większego zainteresowania. Tymczasem wyraźne i odważne komunikaty powodują, że temat trafia do opinii publicznej, a - co by nie mówić - to jest kluczowe by myśleć o korektach zachowań żywieniowych.”

Ekspertka podkreśliła jednak, że kluczowym wyzwaniem staje się edukacja społeczeństwa w zakresie rozróżniania żywności przetworzonej i ultraprzetworzonej.

„Wiele osób uważa, że nie spożywa żywności ultraprzetworzonej, podczas gdy codzienne wybory pokazują coś zupełnie innego. Jeśli nie wyjaśnimy jasno, czym jest taka żywność, zalecenia pozostaną jedynie teorią.”

Egzekucja zaleceń ważniejsza niż ich zmiana

Ekspertki zgodnie podkreślały, że Polska nie potrzebuje dziś rewolucji w tworzeniu nowych zaleceń żywieniowych, lecz przede wszystkim skutecznego wdrażania już istniejących rekomendacji.

„Nie powinniśmy koncentrować się na zmianie formy zaleceń, lecz na ich realnym wprowadzaniu w życie - poprzez edukację, komunikację społeczną i współpracę międzyinstytucjonalną” - zaznaczyła dr Przekop.

Polityka żywieniowa jako wspólna odpowiedzialność państwa

Jednym z kluczowych wątków debaty była kwestia odpowiedzialności za kształtowanie polityki żywieniowej w Polsce. Eksperci podkreślają konieczność współpracy między resortami zdrowia, rolnictwa i edukacji.

Tworzenie rekomendacji żywieniowych nie powinno być wyłącznie domeną naukowców. Równie ważne są doświadczenia praktyków, którzy wiedzą, jak przełożyć zalecenia na codzienne wybory żywieniowe społeczeństwa
-- podkreśliła Monika Stromkie-Złomaniec.

Dr Zuzanna Przekop zwróciła uwagę, że kluczowe znaczenie ma spójność komunikacji publicznej.

„Im więcej instytucji będzie mówiło jednym głosem, tym skuteczniejsza będzie edukacja żywieniowa. Społeczeństwo potrzebuje jasnych i konkretnych wskazówek, a nie rozproszonych komunikatów.”

Profilaktyka żywieniowa jako inwestycja gospodarcza

Ekspertki wskazywały również na ekonomiczne znaczenie profilaktyki żywieniowej i roli dietetyków w systemie ochrony zdrowia.

„Dobrze prowadzona profilaktyka obniża koszty leczenia. Włączenie dietetyków do systemu ochrony zdrowia pozwala ograniczyć powikłania i skrócić hospitalizacje. To realne oszczędności dla państwa, potwierdzone doświadczeniami innych krajów, m.in. Wielkiej Brytanii” - zaznaczyła dr Przekop.

Z kolei Monika Stromkie-Złomaniec podkreśliła szerokie społeczne konsekwencje edukacji żywieniowej: „Profilaktyka zdrowotna realizowana każdego dnia przekłada się nie tylko na niższe koszty leczenia, ale także na lepszą jakość życia społeczeństwa i wyższy poziom jego aktywności.”

Edukacja żywieniowa od najmłodszych lat

Uczestniczki debaty wskazywały, że kluczowym elementem skutecznej polityki żywieniowej jest edukacja dzieci i młodzieży. „Budowanie prawidłowych nawyków żywieniowych powinno rozpoczynać się jak najwcześniej. Tak jak uczymy dzieci higieny, tak samo powinniśmy uczyć je świadomego jedzenia” - podkreśliła Stromkie-Złomaniec.

Podsumowanie

Debata pokazała, że żywienie przestaje być wyłącznie indywidualnym wyborem konsumentów, a staje się strategicznym wyzwaniem społecznym, zdrowotnym i gospodarczym. Eksperci zgodnie wskazują, że promocja żywności podstawowej - w tym warzyw i owoców - oraz systemowa edukacja żywieniowa mogą w istotny sposób poprawić kondycję zdrowotną społeczeństwa, ograniczyć koszty leczenia oraz wzmocnić rozwój gospodarki opartej na jakości żywności.

W opinii uczestników debaty polityka żywieniowa powinna stać się jednym z priorytetów państwa, realizowanym ponad podziałami politycznymi i w ścisłej współpracy między resortami, środowiskiem naukowym oraz praktykami. Zmiany nawyków żywieniowych należą do wyjątkowo trudnych zadań. Tylko spójne działania instytucjonalne i konsekwentna edukacja społeczna mogą doprowadzić do trwałej zmiany nawyków żywieniowych Polaków, a tym samym do poprawy jakości życia i zdrowia przyszłych pokoleń.

#Fundusze promocji

Opracowano w ramach projektu „CORE TEAM - promocja konsumpcji owoców i warzyw i forum współpracy sektora, V edycja”. Projekt jest realizowany przez KZGPOiW we współpracy z INSPIRE smarter branding.

Projekt pod honorowym patronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.